Eén van de belangrijkste dingen tijdens het fotograferen, is het bepalen van je compositie. De compositie kan je foto maken of breken. Het kan een foto interessant of prettig maken om naar te kijken. Aan de hand van de compositieregels kun je je compositie bepalen, maar je kan ook het tegenovergestelde doen, zolang je het maar bewust doet! Wij leggen je simpel uit wat de basis is voor een goede compositie.
Wat houdt compositie eigenlijk in?
Compositie
betekent in theorie: ‘Het ordenen van beeldelementen volgens een vooraf
bepaalde strategie’. Simpelweg probeer je met de juiste compositie een beetje
orde te creëren in de chaos, door gebruik te maken van samenhangende lijnen,
vlakken en punten. Verschillende beeldelementen kunnen bepalend zijn voor een
compositie. Zijn er opvallende kleuren aanwezig of juist meer neutrale? Is het
licht of juist donker? Fotografeer je een lege ruimte of juist een druk plein?
Welke kijkrichting heeft mijn onderwerp? Deze verschillen in beeldelementen en
de positie daarvan in je foto, kunnen bepalend zijn voor jouw compositie.
Tijdens het fotograferen maak je vaak onbewust een compositie in je hoofd. Het
is het beeld wat jij voor ogen hebt om te maken. Je bepaalt eigenlijk wat je
waar in beeld wil hebben. Je kunt je compositie aanpassen door je camera te
verplaatsen, maar in sommige gevallen kun je ook het onderwerp verplaatsen in
de foto. Vaak kun je een goede compositie prima op gevoel maken. Bestudeer je
onderwerp goed, loop er eens omheen en fotografeer het vanuit verschillende
hoeken en met verschillende composities. Zo kom je er vanzelf achter wat wel en
niet werkt op beeld. Zodra alles bij elkaar past en klopt, heb je een geslaagde
compositie gemaakt. Toch kan dat nog soms nog best lastig zijn. Daarvoor zijn
er richtlijnen en regels gemaakt, welke je kunt volgen wanneer het niet direct
op gevoel wil lukken. Uiteraard is het niet verplicht om deze regels te volgen
en hangt het per fotograaf af wat voor jou het beste werkt.
Regel van derden
Eén van de
meest gebruikte compositieregels, is de regel van derden. De regel werkt als
volgt: Wanneer je door de zoeker van je camera kijkt, zie je een bepaald beeld.
Om je compositie interessanter te maken, trek je vier denkbeeldige lijnen over
je foto heen (zoals bij een boter, kaas en eieren spel), zodat er negen gelijke
vlakken over je beeld worden verdeeld. Sommige camera’s hebben dit zogeheten
raster al ingebouwd in de live view. Wat heb je nu aan dit (denkbeeldige) raster?
De gedachte erachter is; wanneer de belangrijkste beeldelementen zich op één
van deze lijnen bevinden, wordt het beeld automatisch sterker en dynamischer.
Bevindt een beeldelement zich op een kruispunt van deze lijnen? Dan geldt dit
principe nog sterker. Met de regel van derden kun je er dus voor zorgen dat de
aandacht van de kijker wordt gelegd op het onderdeel waar jij graag de aandacht
op legt.
De horizon
neemt precies 1/3 deel van de foto in beslag.
Per fotografiesoort geldt de regel van derden op een andere manier. Wanneer je
bijvoorbeeld een portret wil fotograferen volgens de regel van derden, dan
komen de ogen van het model op de bovenste lijn of op één van de bovenste
kruispunten. Bij portretfotografie moet je ook goed letten op de kijkrichting
van het model. Kijkt het model bijvoorbeeld naar rechts, dan is het voor de
compositie beter om aan de rechter kant van het model de zogeheten kijkruimte
vrij te laten. Genoeg kijkruimte in de juiste kijkrichting, zorgt voor een
prettig beeld. Het tegenovergestelde levert een minder prettig beeld op. Bij
landschapsfotografie pas je de regel van derden toe op de horizon. Je hebt
hierin een keuze: je kunt de horizon of op de bovenste horizontale lijn
plaatsen of op de onderste horizontale lijn. Deze keuze is afhankelijk van de
situatie. Bij een interessante voorgrond ligt de horizon op de bovenste lijn
voor de hand. Bij een azuurblauwe hemel met oud-Hollandse wolken valt de keuze
eerder op de onderste lijn. Door de regel van derden toe te passen op je foto’s,
zal je al snel merken dat je foto’s meer gebalanceerd overkomen.
De onderste foto voelt veel prettiger aan vanwege de kijkruimte.
De gulden snede (gouden ratio)
Een regel
die veel op de regel van derden lijkt, maar niet hetzelfde is, is de gulden
snede. Vaak wordt wel gedacht dat de regels hetzelfde zijn, wat voor verwarring
kan zorgen. Net als bij de regel van derden, worden er vier denkbeeldige lijnen
getrokken over het beeld. In tegenstelling tot de regel van derden, zijn de
vlakken bij de gulden snede niet gelijkwaardig. Dit komt doordat de gulden
snede is gebaseerd op een wiskundige berekening. De lijnen zijn bij de gulden
snede meer naar het midden toe geplaatst, waardoor het middelste vlak kleiner
is dan de buitenste vlakken. Het belangrijkste is dat je het beeld
interessanter en prettiger maakt, wanneer je je onderwerp op een lijn of
snijpunt plaatst in je foto. Die aanpak is dus hetzelfde als bij de regel van
derden.
Wil je berekenen waar je de lijnen van de gulden snede precies moet plaatsen? Neem de horizontale maat van de foto en deel die door 1,6. Dit getal wordt ook wel gouden ratio genoemd. Als resultaat krijg je de afstand tussen de linkerzijde van de foto en de rechterlijn. Met dezelfde afstand vanaf de rechterzijde kun je nu de linkerlijn trekken. Neem de verticale maat van de foto en deel die door 1,6. Met het resultaat van deze deling kun je nu de twee horizontale lijnen trekken.
Het verschil in regels. De buitenste stippen en vagere lijnen tonen de regel van derden. De middelste stippen en meer gekleurde lijnen tonen de gulden snede.
Verschillende tips en trucs
Lijnen:
In veel beelden zijn verschillende lijnen te vinden. Deze lijnen kun je goed gebruiken om de kijker door je foto heen te leiden. De kunst is om hier bestaande beeldelementen voor te gebruiken. Denk hierbij aan: wegen, rivieren, bergruggen, houtwallen, stapelwolken, etc. Er bestaan verschillende soorten lijnen die ieder een ander effect heeft op je foto. Zo heb je convergerende lijnen, waarbij twee of meer lijnen uit verschillende gedeelten van je foto op één punt samen komen. Hierdoor wordt het ruimtelijke effect in je foto versterkt, waardoor er diepte ontstaat. Dit kan ook door lijnen met de horizon te laten samensmelten. Diagonale lijnen versterken weer het gevoel van dynamiek in je foto, doordat ze vaak visueel interessanter overkomen dan eenvoudige horizontale en verticale lijnen. Hoe meer dynamiek je in je foto weet aan te brengen, hoe aantrekkelijker deze wordt.
Symmetrie:
In ieder beeld zijn vormen van symmetrie of patronen te vinden. We spreken van symmetrie als twee helften van een object in een bepaald opzicht elkaars spiegelbeeld zijn. Symmetrie is zowel te vinden in de natuur als in mens gemaakte objecten. Door symmetrie of patronen toe te voegen aan je foto’s, wordt de aanblik rustiger en kan het balans in je foto aanbrengen. Door denkbeeldige vormen toe te voegen aan je foto’s, kun je symmetrie erin verwerken. Het meeste effect hebben vormen als cirkels, driehoeken en vierkanten. Soms wordt je foto juist interessanter als de symmetrieregel wordt doorbroken. Dit kun je doen door bijvoorbeeld één kleur, die verschillend is dan de rest van de foto, eruit te laten springen.
Eenvoud:
Door het aantal onderwerpen in je foto te beperken, kun je eenvoud in je foto creëren. Door dit te doen, kun je gemakkelijker al de aandacht naar je hoofdonderwerp toe laten gaan. Ook kun je een rustiger beeld creëren hierdoor. Door het aantal onderwerpen in je foto te beperken, wordt het minder ingewikkeld om duidelijk te maken wat het onderwerp is. Eenvoud kan voor kracht en rust zorgen in je foto’s. Wil je simpel eenvoud creëren in je foto’s? Ga dan eens dichter op je onderwerp staan. Hierdoor komt het groter in beeld, waardoor de ‘storende’ elementen in de achtergrond weg kunnen vallen. Ook onscherpte kun je gebruiken om eenvoud te creëren. Door de focus te leggen op het onderwerp door erop scherp te stellen, gaat automatisch de aandacht van de kijker daar naartoe. Door te spelen met scherptediepte kun je zelf bepalen hoe belangrijk de voor- of achtergrond is in je foto.
Compositie regels zijn er om te breken
Nogmaals, de bovengenoemde ‘regels’ over compositie zijn enkel richtlijnen om het beter onder de knie te krijgen. Het is dus niet vanzelfsprekend dat een mooie foto altijd gemaakt wordt aan de hand van deze regels. Gebruik regels die voor jou goed voelen of gebruik ze helemaal niet. Een foto kan net zo geslaagd, of misschien wel beter zijn, wanneer je de regels niet volgt dan wanneer je dit wel doet. Probeer dus zo veel mogelijk uit en kijk wat voor jou het beste werkt.